Een stem voor de pijn

Iedereen heeft zo zijn inspiratiebronnen. Voor Neil LaBute, auteur van Bash, zijn het onder anderen religie, ganzen en stront.

Door Jan Joost Aten

Lid zijn van een religieuze gemeenschap zou je geloof in het goede van de wereld en de mensen moeten versterken. Bij de Amerikaanse schrijver en regisseur Neil LaBute (43) is er iets misgegaan. Tijdens zijn theateropleiding aan Brigham Young University (BYU), kwam hij in aanraking met de Mormoonse Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, en werd lid. Nadat hij zijn diploma had behaald in de theaterkunsten studeerde LaBute verder aan de universiteiten van Kansas en New York, het 'Sundance Institute's Playwrights Lab' en 'The Royal Academy of London' waar hij zelf bekent sterk te zijn beïnvloed door de Britse 'angry young men' van de jaren '50 en de recente golf controversiële auteurs.

Ondanks - of misschien juist dankzij - de invloed van de Church of Latter Day Saints schreef hij stukken die religie sterk bekritiseren. Terwijl hij nog studeerde aan BYU schreef hij Gaggle of Saints, één van de drie delen van het latere Bash, waarin hij Mormoonse vraagstukken behandelde en bekritiseerde. ‘Ik kreeg het idee voor het stuk toen ik naar een troep ganzen keek’, vertelde hij in een interview. ‘Van veraf zien ze er geweldig mooi uit, zo in het landschap. Maar als je eenmaal in het veld zelf bent, zie je dat de grond bezaaid is met stront. En de ganzen maar verbaasd om zich heen kijken. “Hee, waar komt die stront vandaan?”. Dat soort absurditeit komt veel voor, in het Mormoonse geloof en in andere religies. Al die stromingen willen doen alsof er binnen de eigen kerk niets slechts gebeurd, terwijl ze eigenlijk de problemen zouden moeten aanpakken. Ik denk dat mensen moeten zeggen: “Dit is onze rotzooi. Wat gaan we er aan doen?”

Wraak

Maar LaBute’s kritiek richt zich niet alleen op geloof. ‘Mensen zijn een behoorlijk barbaars zooitje’, zei hij ooit. ‘We mishandelen elkaar met woorden, we verscheuren elkaar door wat we zeggen.’ LaBute creëert geen realistische personages, maar geeft een stem aan dingen die we zelf nauwelijks uitspreken. Hij pakt de minder mooie karaktereigenschappen die we allemaal bezitten maar onderdrukken, en maakt ze zo groot mogelijk. Wraak is bijvoorbeeld iets waar we allemaal wel eens over nadenken als een ander ons iets heeft aangedaan. LaBute’s figuren zetten die gedachten om in de meest vreselijke daden. Neem zijn meest bekende stuk, In The Company of Men. Hierin pakt zakenman Chad zijn vriendin terug door een onschuldig, doof meisje op zijn kantoor hopeloos verliefd op hem te laten worden en haar voor de ogen van zijn ex achteloos te dumpen. Terwijl hij zijn plan uitvoert verraadt hij iedereen die hij kent. LaBute’s daaropvolgende film, Your Friends Neighbours vertelt het verhaal van een afgewezen man die de vrouw in kwestie een vervalste ziekenhuisbrief stuurt, waarin staat dat tests uitwijzen dat ze AIDS heeft.

Zelfhaat

Waarom moet dat nu toch, al die rottigheid? Vriend en acteur Aaron Eckhart legde de drijfveren van LaBute als volgt uit: ‘De grootste conflicten van mensen komen voort uit religie, schuldgevoel, angst en een concept van goed en kwaad. Wij moeten stukken maken die dat conflict, die pijn laten zien. Neil heeft veel te zeggen over relaties en intimiteit, afgunst, wraak en zelfhaat.’
Voor degenen die nu denken dat Neil LaBute een verbitterd en cynisch mens is: dat valt volgens hem zelf heel erg mee. ‘Ik ben sceptisch ten opzichte van de wereld, een realist met beide ogen open, maar ook eentje met hoop. Ik sta juist heel erg open voor hoop, maar ik denk dat mannen en vrouwen worstelen om met elkaar om te gaan en daarbij vaak de verkeerde weg inslaan.’

LaBute woont in Fort Wayne, Indiana met zijn echtgenote (een gezinstherapeute) en twee kinderen. Zijn meest recente project is een remake van de horrorfilm The Wicker Man. Over een fervent religieuze politieman die een vermissing van een meisje moet onderzoeken in een dorpje vol heidenen.