Zijn passie met de spelers delen

Regisseur van de maartproductie, Arne Sybren Postma, leerde Imperium in het succesvolle vorige seizoen kennen als jurylid voor de Kees Visserprijs. Voor de uitreiking maakte hij van het juryrapport een originele videofilm. Aan de houten schragen van Scheltema onder het lawaai van de barbezoekers vertelt Arne enthousiast over zijn passie voor theater.

Door Riekje Renes

Wie is Arne Sybren?
Tijdens zijn studie Geschiedenis in Leiden slokte die passie al zijn tijd op. Ook de lerarenopleiding maakte van hem geen historicus. De balans verschoof steeds meer naar theater. Een stage plaats in Oost Duitsland werd de springplank naar een theaterloopbaan. Hij begon bij het Staatstheater in Schwerin als assistent van de artistiek leider. Duitsland heeft een enorme theatercultuur. Mensen gaan naar het theater zoals wij naar de bioscoop. Ook op scholen wordt er veel aandacht aan besteed. Iedere stad heeft een eigen theater. In Schwerin was dat een pretentieus neoclassicistisch gebouw, een mooie bonbonnière zoals de Leidse schouwburg. Berlijn brengt hem, ook met zelf acteren, verder op het professionele pad. In Oost Duitsland had een acteur de comfortabele positie van ambtenaar met ontslagbescherming. De keerzijde van het te beschermde beroep was dat de artistieke uitdaging en het spelplezier verloren gingen: de dood van het theater. Na het stuklopen van zijn relatie keert hij in 1999 terug naar Nederland.

Met in Duitsland verdiend geld en een Wikregeling pakt hij alles aan om als zij-instromer in de theaterwereld een bestaan op te bouwen. Kindertheater, koren, Griekse klassiekers. Ook gaf Coby Bordewijk hem een plaats als gast- docent bij Theaterwetenschappen over speelstijlen in de19e eeuw en voor een onderzoek naar de speelstijl van Sjarov. Hij bouwt hiermee een netwerk op, waardoor hij de laatste drie jaar niet meer actief naar werk hoefde te zoeken. Alleen voor Imperium heeft hij actief gesolliciteerd. Overdag is hij freelance rollenspelacteur voor assessments en trainingen, o.a. bij de gemeente Rotterdam. In de avond werkt hij fulltime als regisseur. Hij is nu met vier stukken tegelijk bezig.

Bij het amateur-theater?
Ik spreek liever van hobbyisten. Zij hebben lol in het spel, maar zijn zeker niet amateuristisch. Zoals de Stichting Vrij Theater in Den Haag. Die stichting heeft een bestuur en een klein eigen theatertje. Er zijn geen leden. Op de open audities komen spelers van niveau die met groot enthousiasme gedreven repeteren. Met Brandkoorts zijn we geselecteerd voor de Theater4Daagse 2007. Of de mooie projecten van Oberon, opgericht door oud-leden van Collegium Musicum. Zij brengen symfonische muziek bij theater, zetten muziek onder de dialoog, melodrama in de letterlijke betekenis . Ik doe bij hen Peer Gynt, het toneelstuk van Ibsen en de muziek van Grieg gecombineerd in muziektheater. De Imperianen Boris, Herman en Leontine spelen mee. Hier vind ik ook de gedrevenheid. Ik werk liever niet bij een traditionele amateur vereniging die oom Jan altijd de hoofdrol wil geven.

Wat ga je bij Imperium brengen?
Voor mijn eerste keuze The shape of Things van Neil LaBute, ook de schrijver van Bash, kwam ik na de eerste repetities, uiteindelijk toch een man te kort. Ik ervaar de gevolgen van de immense dubbele lustrumproductie, waarin bijna iedereen heeft gespeeld. Het enthousiasme van de andere drie kon en wilde ik niet teleurstellen. In korte tijd heb ik veel gelezen. Ik kwam uit bij twee korte stukken van Esther Gerritsen. Sex & Eten, ooit een lunchvoorstelling in Bellevue en Monoloog van een paard. Haar teksten zijn heel herkenbaar, ze schrijft zoals ik het zelf zou willen zeggen. Een aantal van haar stukken heb ik gezien, en dat waren fantastische voorstellingen. Ze studeerde dramaschrijven en literaire vorming aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Ik heb ooit Broertje, het winnende stuk van een schrijfwedstrijd aan de H.K.U. mogen regisseren.

Waar gaat het over in deze stukken?
Ze zijn verschillend en staan los van elkaar. Liefde is belangrijk maar dat is bijna in alle stukken zo. Monoloog van een paard geeft heel terloops een interessante vermenging van de belevingswereld van mens en dier. In Sex & Eten gaat het om het ontwikkelen van een relatie die vanuit lichamelijkheid begint. Hoe ga je verder na hevige seks? Hoe definieer je relatie als je geestelijk niet intiem bent? Het is onderzoekstheater.

Wat wil je het publiek laten ervaren?
Ik wil weinig van het publiek. Dat moet het zelf uitmaken. Het heeft zijn eigen beleving. Het is niet goed om te zien wat een regisseur bedoeld heeft. Dan wordt het herkennen van stijlfiguren. Na een goed repetitieproces blijkt het publiek soms niets met een voorstelling te kunnen, en andersom. Bovendien bestaat ‘het publiek’ niet, iedere kijker vormt zijn eigen beeld en mening.

Hoe is bij jou de verhouding tussen tekst en vormgeving?
Ik ben erg talig en tekstueel bezig. Tekst is bij mij belangrijker. Wie veel nadruk op vormgeving legt, moet dans gaan regisseren. Toch zijn er valkuilen als je alleen de tekst benadrukt. Daarom werk ik ook wel met mime en maskers om het lichaam te doen spreken. Bij het al genoemde Broertje gebruikte ik de vorm als taalexperiment. De spelers stonden vast in het meubilair. Maar ik heb ook genoten van Hamlet gespeeld door één acteur op een kaal toneel.

Hoe regisseer je?
Niet op één manier. Op dit moment zitten we in de fase van tekstverwerking en rolopbouw. Die zitten bij deze productie door de tijddruk samen in een hoge drukketel. Regisseren is vragen stellen over de personages, beelden op elkaar leggen. Er moet een wisselwerking met de spelers zijn. Een acteur moet niet iets doen omdat de regisseur het zegt. Hij moet van zijn personage gaan houden. Als hij zijn personage niet aanvoelt, kan hij de rol niet spelen.

Wat zoek je bij een auditie in spelers?
Ik had nu niet zoveel keus als ik had gehoopt na het zien van de producties van het vorige seizoen. In het algemeen wil ik dat er een basisniveau en ambitie aanwezig is. Dat acteurs geloofwaardig zijn. Dat ze snel kunnen schakelen, hetzelfde stuk tekst op verschillende manieren doen. Als er genoeg tijd is, wil ik ook wel met spelers met minder ervaring beginnen, dat kon nu niet. Met de spelers die ik nu heb, ben ik zeer tevreden. Het is een genot met hen te werken. Ik kan mijn passie met hen delen, dat maakt het proces zo prettig.

Hoe is het werken in Imperium?
Op grond van wat ik als jurylid vorig jaar gezien had, wilde ik graag zelf hier werken. Met horten en stoten ben ik begonnen. Ik ben nu goed op weg. We repeteren soms driemaal per week. Organisatorisch zit alles goed in elkaar. Van de productiebegeleidster krijg ik geweldige ondersteuning . De commissies voor PR, techniek, kleding en decor zijn volop met me in overleg. Er is bij Imperium enthousiasme en durf. Dat is zeer plezierig bij het neerzetten van een productie in een kort tijdsbestek.