Theatermaken is grenzen verleggen

Arne Sybren Postma presenteerde twee jaar geleden het juryrapport voor de Kees Visserprijs als een videofilm. Hij bracht in maart 2008 Monoloog van een paard en Seks en Eten, twee korte stukken van Esther Gerritsen. Nu werkt hij voor de december productie aan Baas Ubu als figurentheater.
Door Riekje Renes.

Theater blijft, volgens Arne, de meest directe kunstvorm om emoties over te dragen. Theatermaken is onderzoek doen en grenzen verleggen. Passie voor theater beheerst zijn leven sinds zijn studietijd. Van studententoneel via een stageplaats in Oost-Duitsland, acteren in Berlijn, kindertheater en koren, werd hij gastdocent bij Theaterwetenschappen. Hij heeft een netwerk opgebouwd, waardoor hij steeds met meerdere projecten tegelijk bezig is. Overdag is hij freelance rollenspelacteur voor assessments en trainingen. In de avond is hij fulltime regisseur. Zowel bij professionals als hobbyisten, zoals hij amateurs liever noemt.
Onder zijn regie speelt het Homerostheater, dat klassieken in de oorspronkelijke taal brengt, The Pillowman. Herman Duchenne heeft daarin een rol. Hij heeft twee grootse stukken in voorbereiding. In juni komt A Midsummernightsdream als een grootschalig project in het openluchttheater van het Haagse Zuiderpark. Het Residentie orkest speelt daarin Fairy Queen van Purcel in combinatie met rap, Bollywooddans en streetculture. In het Haagse amateurveld houdt hij audities. De gekozen spelers krijgen workshops in Shakespeare tekst en taal, choreografie en stemvorming. Het stuk wordt bewerkt naar situaties uit de Haagse cultuur. Het internationale strafhof speelt er bijvoorbeeld een rol in.
Het andere project voor Opera Nijetrijne komt komende zomer in Friesland met professionele operazangers. Zij repeteren slechts drie weken. Er komen twee stukken over Figaro. Il barbiere di Siviglia van Paisiello en Le nozze di Figaro van Mozart. Het project in natuurgebied De Rottege Meenthe is een concurrent van het bekende Spanga.
De combinatie van muziek en theater, letterlijk melodrama, bracht Arne ook bij Oberon.

Wat breng je bij Imperium?
Mijn eerste voorstel De Rhinoceros van Ionesco vond men niet zo bij het chocolademelk gevoel rond een kerstproductie passen. Nu wordt het Baas Ubu, oorspronkelijk Ubu-roi van Alfred Jarry. Het is heel talig, maar ik wil er vooral entertainment van maken.

Bij het lezen viel me het grote aantal moorden op. Past dat bij het chocolademelkgevoel?
Het zal in de spelvorm gaan zitten. We werken met poppen en schaduwspel, een variatie op marionettentheater. Zo moeten we de vormentaal helder houden. Wordt die leuk, dan kan het moorden zelfs grappig zijn. Afwachten maar.

Wat is de kern van het stuk?
Iedereen wil een Ubu zijn, zonder rekening te houden met wie en wat dan ook. Totaal narcistisch en gewetenloos. Ubu is geen mens, heeft geen geweten en is bezig met zijn primaire behoeften. Vrouw Ubu is manipulatief aanwezig. Ze is meer een politiek dier. Ze probeert hem op het rechte pad te houden. Het lukt haar niet. Hij is te primair bezig met eten, moorden en rijkdom vergaren.

Is de vormgeving bij deze productie dus belangrijker dan de tekst?
Ja, hoewel het stuk ook vol leuke taalgrappen zit, voert de vormgeving de boventoon.
Daar kies je vanzelf voor als je poppenspel of figurentheater gaat maken. De acteurs worden
deels poppenspelers en daardoor wordt het materiaal, de vorm personage. Dat doe ik eigenlijk nooit. Voor een talig persoon, als ik ben, is dat misschien een contradictie. Ik maak het mezelf moeilijk. Maar ik doe geen concessies aan de tekst. Baas Ubu met de meeste tekst wordt geen pop. Ik zou dan teveel tekst moeten schrappen. Personages met minder tekst worden het wel. We moeten afwachten hoe het werkt. We passen ons aan als iets niet lukt. Het biedt meer mogelijkheden dan beperkingen.

Waarom heb je hiervoor gekozen?
Omdat ik dit eens graag wilde doen. Noem het ubuïstisch regisseren. Ook, omdat het als marionettentheater bedacht is, dat zie je terug in de tekst. De pop vertoont naïef gedrag in zijn mensenspel door het direct uitspelen van emoties. Personages die sterven roepen letterlijk “au, ik ben dood”. Ik moet andere keuzes maken dan bij ingeleefd spel. Er is verschil in emoties en beleven bij poppenspelers. Ze hebben meer afstand, maar maken ook emoties uit dood materiaal mogelijk, zelfs zonder tekst.

Is dit haalbaar voor cast en crew?
Het is nieuw en anders, maar de spelers zijn enthousiast. We hebben twee workshops met een poppenspeler gehouden als scholing voor cast en crew. Uit ervaring met mijn vorige productie had ik het volste vertrouwen dat de specifieke vormgeving en de materialen tot stand konden komen. Ik heb de indruk dat ik bij Imperium mijn artistieke visie kan overbrengen en voldoende mogelijkheden krijg om die uit te dragen.

Was het einde 19e eeuw een succes in Parijs?
De opvoering was een volslagen mislukking. Maar het had een geweldige literaire impact. Het doorbrak de classicistische traditie. Een spel zonder ontwikkeling, geen begin en geen einde was een openbaring. Alfred Jarry werd de voorloper van het surrealisme en een heel vroege voorloper van het absurdisme. Hij was van invloed op het denken over theater. Een grappig detail is het gebruiken van het woord merdre als verbastering van de op het toneel verboden krachterm merde. In de vertaling wordt dat potverproep.

Tenslotte
Arne vindt het werken met de cast aan alle onderdelen en technieken de goede kant op gaan. Ze laten leuke dingen zien bij de vele repetities. Pas in een laat stadium zal alles samenvallen tot een bijzondere voorstelling, waarin er duidelijk grenzen verlegd zijn.